เงินที่เหลือควรลงทุนต่อ กันไว้ หรือคืนผู้ถือหุ้น

มีเงินอยู่ในบัญชีแล้ว จ่ายออกได้เท่าไร

สิ้นปี 3 โครงการสมมติให้กระแสเงินสด 650,000 บาท ยอดนี้อาจทำให้การคืนเงินผู้ถือหุ้นดูง่าย แต่ 200,000 บาทคือเงินทุนหมุนเวียนที่ผูกไว้ตั้งแต่ต้นแล้วได้รับคืน อีก 450,000 บาทคือเงินสดดำเนินงานที่คาดในปีนั้น สองส่วนนี้ยังไม่ได้พิสูจน์ว่าบริษัทจ่ายปันผลตามกฎหมายได้เท่าไร

ผมอยากเริ่มคุยเรื่องจ่ายคืนด้วยคำถามว่า หลังรองรับภาระแล้วมีเงินใดใช้ได้จริง แทนเลือกเปอร์เซ็นต์จากยอดธนาคาร กิจการอาจมีกำไรแต่ยังต้องสำรองเงินระหว่างรอเก็บหนี้ หรือมีเงินเพราะเพิ่งกู้ รับล่วงหน้าจากลูกค้า และยังมีรายการใกล้ครบกำหนดจ่าย

ตอนนี้พิจารณาการใช้เงินที่แข่งขันกัน คือเก็บให้พร้อมใช้ ลงทุนต่อ หรือคืนเจ้าของ แบบทำงานด้านล่างเป็นข้อเสนอการบริหารของผมสำหรับกรณีสมมติ ไม่ใช่สูตรกฎหมายสำหรับเงินปันผลหรือข้อกำหนดให้ทุกบริษัทกันเงินเท่ากัน

มีกำลังจ่ายกับมีสิทธิจ่ายเป็นคนละคำถาม

เริ่มจากถามว่าบริษัทจ่ายรายการนี้แล้วจะผิดนัดภาระอื่นหรือไม่ จากนั้นถามว่าจ่ายคืนในรูปแบบที่เสนอนี้ได้หรือไม่ คำถามหลังขึ้นกับประเภทกิจการ กฎหมายที่ใช้ งบการเงิน การอนุมัติ สัญญาจัดหาเงิน และข้อจำกัดที่เกี่ยวข้อง กระแสเงินสดอิสระเป็นบวกไม่ได้ตอบทุกเงื่อนไขเหล่านั้น

คำอธิบาย IAS 7 ของ IFRS Foundation แยกกระแสเงินสดดำเนินงาน ลงทุน และจัดหาเงิน การแยกนี้ช่วยบอกว่าเงินมาจากไหน ไม่ใช่หนังสือรับรองตามกฎหมายบริษัทว่าเงินยอดนั้นคืนผู้ถือหุ้นได้

ด้วยเหตุเดียวกัน กำไรสะสมกับเงินในบัญชีธนาคารจึงใช้แทนกันไม่ได้ รายการหนึ่งเป็นยอดทางบัญชี อีกรายการเป็นทรัพยากรเงินสด ทั้งคู่ไม่แทนการตรวจเงื่อนไขจ่ายคืนจริง ควรให้ผู้รับผิดชอบบัญชีและกฎหมายของกิจการตรวจ แทนหยิบกติกาจากตำราต่างประเทศมาใช้ตรง ๆ

แยกภาระที่ผูกพันแล้วออกจากทางเลือก

แต่ละแถวเป็นหมวดงาน ไม่ใช่ยอดให้นำมาหักแบบอัตโนมัติ ถ้าเงินเดือนอยู่ในประมาณการดำเนินงานแล้ว การหักเงินเดือนเดิมอีกครั้งจะทำให้เงินที่ใช้ได้ต่ำกว่าจริง หากประมาณการลงทุนรวมเงินทุนหมุนเวียนไว้แล้ว ก็นับเงินก้อนเดิมเป็นการจัดสรรเพิ่มอีกครั้งไม่ได้

การกันเงินต้องมีขอบเขตเช่นกัน เงินกันชนสภาพคล่องคือเงินที่เก็บไว้รองรับความไม่แน่นอน ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นเพียงเพราะตั้งชื่อว่าเงินสำรอง ส่วนประมาณการหนี้สินทางบัญชีและทุนสำรองตามกฎหมายมีความหมายของตน แบบทำงานต้องบอกว่ากำลังใช้คำในความหมายไหน

เก็บเงินไว้ก็ต้องอธิบายเหตุผล

กิจการไม่ควรเก็บเงินทั้งหมดเพียงเพราะคำว่าเติบโตฟังดูดี ข้อเสนอลงทุนต่อควรอธิบายว่าสิ่งใดเปลี่ยนจากการไม่ลงทุน ใช้ทรัพยากรเท่าไร และทำไมผลตอบแทนที่คาดจึงชดเชยความเสี่ยง ตลาดที่น่าสนใจไม่ได้ทำให้ทุกโครงการขยายในตลาดนั้นน่าสนใจตามไปด้วย

กรอบ Corporate Finance ของ Damodaran เชื่อมการคืนเงินกับการมีโอกาสลงทุนที่คุ้ม ผมนำความเชื่อมโยงนี้มาตั้งคำถามว่า ถ้าผู้บริหารเก็บเงินไว้ จะทำอะไรกับเงินนั้น และเจ้าของจะกลับมาตรวจผลได้เมื่อไร

การเก็บเงินกันชนอาจมีเหตุผลแม้ยังไม่มีแผนซื้อกิจการ แต่ควรบอกว่ารองรับความเสี่ยงใดและจะทบทวนเมื่อเงื่อนไขใดเปลี่ยน คำว่า “เผื่อโอกาสในอนาคต” เพียงอย่างเดียวไม่ได้ระบุผู้รับผิดชอบหรือวันกลับมาตัดสินใจ

การคืนเงินก็มีผลที่ต้องชั่งน้ำหนัก อาจลดเงินที่ค้างโดยไม่มีแผนใช้ แต่ถ้าจ่ายออกก่อนแล้วต้องรีบหาแหล่งทุนราคาแพง กิจการก็สร้างต้นทุนอีกด้าน ความเป็นไปได้นี้ไม่ได้แปลว่าการจ่ายคืนผิดเสมอ แต่ทำให้ต้องวางวันจ่ายข้างแผนแหล่งทุนและแผนลงทุน

FCFE ช่วยมองกำลังจ่าย ไม่ใช่คำสั่งให้จ่ายทันที

กระแสเงินสดอิสระของผู้ถือหุ้น หรือ FCFE วัดเงินหลังความต้องการดำเนินงาน การลงทุนต่อ และกระแสเงินหนี้สุทธิที่เกี่ยวข้อง จึงอาจไม่เท่าปันผลจริง บริษัทอาจเก็บไว้รองรับอนาคต ใช้แบบแผนจ่ายที่สม่ำเสมอกว่า หรือมีข้อจำกัด ต้องใช้นิยามให้สอดคล้องกัน ไม่อนุมานจากกำไรสุทธิอย่างเดียว

บทเรียน FCFE ของ Damodaran แยกเงินที่อาจรองรับการจ่ายออกจากปันผลที่จ่ายจริงไว้อย่างชัดเจน ตอนหน้าจะใช้ FCFE ประเมินมูลค่า การใช้ในแบบจำลองนั้นไม่ได้พิสูจน์ว่าบริษัทใดจ่ายปันผลตามกฎหมายได้เท่าไรในวันนี้

แบบฝึกหัด จ่าย 650,000 บาททั้งหมดได้หรือไม่

กระแสเงินสดปีสุดท้ายของโครงการคือ 650,000 บาท มาจากเงินสดดำเนินงานที่คาด 450,000 บาท กับการได้เงินทุนหมุนเวียนคืน 200,000 บาท กรรมการเสนอคืนผู้ถือหุ้นทั้งก้อนเพราะโครงการจบแล้ว ยังขาดอะไร?

เฉลย: ยังขาดภาพระดับบริษัท ทั้งภาระจัดหาเงิน รายจ่ายที่ผูกพัน เงินที่ใช้ได้ ข้อจำกัด แผนลงทุนที่อนุมัติ ความไม่แน่นอน และเงื่อนไขจ่ายคืนที่ใช้กับกิจการ เงินทุนหมุนเวียน 200,000 บาทคือเงินที่เคยผูกไว้แล้วปล่อยกลับมา ไม่ใช่รายได้ดำเนินงานใหม่ ประมาณการโครงการก็ไม่ใช่การคำนวณกำไรสะสมของบริษัท

คำตัดสินที่มีประโยชน์จึงอาจเป็น “รอระบุยอดจ่ายจนกว่าจะตรวจรายการเหล่านี้เสร็จ” พร้อมชื่อผู้รับผิดชอบและวันทบทวน ซึ่งให้ข้อมูลมากกว่าบอกว่าเงินทุกก้อนที่ยังไม่แน่ใจใช้ไม่ได้ตลอดไป เป้าหมายคือจัดสรรโดยมีหลักฐาน ไม่ใช่ปกป้องการเก็บไว้ทั้งหมดหรือจ่ายทันทีล่วงหน้า