บ่วงอิก ความเสี่ยงที่ผมไม่ยอมเอาโอกาสเริ่มใหม่ไปแลก

ถ้าโอกาสหนึ่งให้ผลตอบแทนดีมาก แต่วันที่ผิดพลาดอาจทำให้เราไม่มีเงินพอใช้ชีวิต ไม่มีแรงดูแลงาน และไม่มีทางเริ่มใหม่ ผมไม่อยากตัดสินจากคำว่า “ไม่น่าเกิด” เพียงคำเดียว

ช่วงนี้ผมกลับมาคิดถึงคำว่า บ่วงอิก คำที่เตือนให้เผื่อเหตุซึ่งเราไม่อยากให้เกิด แม้โอกาสจะดูน้อย ในพจนานุกรมของกระทรวงศึกษาธิการไต้หวัน คำว่า 萬一 อธิบายถึงโอกาสหรือเรื่องที่เล็กน้อยมาก ตัวอักษรแปลว่า “หนึ่งในหมื่น” แต่ในที่นี้เป็นคำเตือนให้เผื่อเหตุที่ดูห่างไกล ไม่ใช่อัตราเกิดจริงที่วัดไว้สำหรับการตัดสินใจใด

สิ่งที่ผมอยากเก็บจากคำนี้คือ ก่อนถามว่าจะได้เท่าไร ต้องถามด้วยว่า ถ้าผิดแล้ว เราจะยังมีสิทธิ์เลือกชีวิตต่อหรือไม่ การบริหารบริษัท ความรู้จาก Executive MBA และการค่อย ๆ เขียนสิ่งที่คิดลงในเว็บไซต์นี้ ทำให้ผมมีเรื่องให้ทบทวนมากกว่าคำถามว่าจะเก่งขึ้นอย่างไร ผมอยากแยกให้ออกว่าอะไรไม่ควรเอาไปแลก

เสียน้อยกับโอกาสเสียน้อยเป็นคนละเรื่อง

คำว่าเสี่ยงน้อยอาจหมายถึงโอกาสเกิดต่ำ หรือหมายถึงเมื่อเกิดแล้วเสียหายไม่มาก สองอย่างนี้ต่างกันมาก ความผิดพลาดที่แก้ได้กับเหตุที่ทำให้ทั้งกิจการหยุดเดิน ไม่ควรถูกวางไว้ในช่องเดียวกันเพียงเพราะต่างก็เรียกว่าความเสี่ยง

ลองสมมติว่าบริษัทมีโอกาสรับงานที่ให้กำไรดี แต่ต้องรับภาระตามสัญญาซึ่งอาจเกินเงินและทรัพยากรที่กันไว้ หากยังไม่รู้เพดานความรับผิด เงื่อนไขที่ทำให้ต้องจ่าย และทางหยุดงาน การบอกว่า “ลูกค้าคงไม่ทำแบบนั้น” ยังไม่ใช่เหตุผลพอให้รับภาระนั้น ตัวอย่างสมมตินี้ชวนให้ดูเงื่อนไขที่ต้องรับให้ชัดก่อนตัดสินใจ

ผมยอมรับความเสี่ยงของการลองสิ่งใหม่ได้ ถ้าจำกัดขนาดความเสียหายไว้และยังกลับมาตัดสินใจใหม่ได้ ส่วนความเสี่ยงที่อาจพรากสิ่งจำเป็นต่อชีวิตหรือทำให้กิจการไปต่อไม่ได้ ผมอยากหาวิธีตัดออก ลดขอบเขต หรือเปลี่ยนเงื่อนไขก่อน ถ้าความเสียหายยังเกินกำลังรับ ผมเลือกไม่ทำ

ในจดหมายถึงผู้ถือหุ้นปี 2560 Warren Buffett เตือนเรื่องการเอาสิ่งที่มีและจำเป็นไปเสี่ยงเพื่อสิ่งที่ไม่จำเป็น ผมอ่านเป็นคำถามเรื่องขอบเขตของความพอ ไม่ใช่ข้อห้ามการลงทุนทุกแบบ บางผลตอบแทนอาจน่าสนใจ แต่ไม่ได้ทำให้ทุกสิ่งที่ต้องนำไปแลกมีราคาถูกลง

คิดย้อนก่อนเดินหน้า

ตามปกติผมอาจเริ่มจากคำถามว่า จะทำให้ธุรกิจโตได้อย่างไร การคิดย้อน หรือ inversion เพิ่มอีกคำถามหนึ่งว่า ถ้าธุรกิจนี้จะพัง มันน่าจะพังจากอะไร แล้วมีข้อใดที่ผมกำลังเปิดทางให้เกิดอยู่

ใน Poor Charlie’s Almanack ฉบับของ Stripe Press Charlie Munger ใช้คำว่า “Invert, always invert” ตามคำกล่าวที่เขาอ้างถึงนักคณิตศาสตร์ Carl Gustav Jacob Jacobi

วิธีนี้ไม่ต้องเริ่มจากการทำนายอนาคตให้แม่น ลองคิดว่าถ้าเงินรับเลื่อน ทีมหลักไม่อยู่ หรือข้อมูลสำคัญใช้ไม่ได้พร้อมกัน เราจะติดตรงไหน จากนั้นจึงกลับมาดูเงื่อนไขรับเงิน คนที่ทดแทนกันได้ และวิธีกู้ข้อมูลที่ตรวจแล้ว การถามถึงทางพังช่วยให้เห็นงานที่ควรทำก่อนรับโอกาสเพิ่ม

ผมต้องระวังการใช้สิ่งที่ยังไม่เคยเกิดเป็นเหตุผลว่ามันเกิดไม่ได้ การผ่านมาได้หลายครั้งยังไม่ใช่หลักฐานว่าเหตุร้ายเป็นไปไม่ได้ และความเสี่ยงหลายเรื่องอาจมาจากสาเหตุเดียวกัน ลูกค้าหลักรายเดียวอาจเป็นทั้งแหล่งรายได้และแหล่งเงินสดที่รออยู่ จึงไม่ควรนับสองอย่างนั้นเป็นหลักประกันคนละชั้น การเผื่อควรดูสิ่งที่เสียพร้อมกันได้ ไม่ใช่นับจำนวนรายการบนกระดาษ

การคิดย้อนจึงต้องกลับมาเป็นการเลือกที่ทำได้จริง เช่น จำกัดวงเงินผูกพัน แบ่งงานทดลองเป็นช่วง เก็บเงินสำหรับภาระจำเป็น และตรวจว่ามีใครรับช่วงงานได้ แต่ละข้อมีต้นทุนของมันเอง ผมไม่ได้ต้องการชีวิตที่ไม่มีความเสี่ยง ผมต้องการรู้ว่าความเสี่ยงใดรับไหว และความเสี่ยงใดไม่ควรเอาอนาคตไปค้ำ

คำเตือนจากจีนเรื่องการอยู่ให้นานพอ

ตำราจีนไม่ได้พูดเป็นเสียงเดียวกันทั้งหมด และคำสอนทางทหารหรือปรัชญาก็ไม่ใช่ตำราลงทุนโดยตรง ผมเลือกอ่านบางข้อความเป็นคำเตือนประกอบการตัดสินใจ ไม่ใช้รับรองว่าคนจีนทุกคนค้าขายแบบเดียวกัน หรือทำตามแล้วจะร่ำรวยแน่นอน

บทที่ 44 ของ เต้าเต๋อจิง มีข้อความว่า “知止不殆” ผมถอดความในบริบทนี้ว่า รู้จุดที่ควรหยุดเพื่อไม่พาตัวเองเข้าที่อันตราย สิ่งที่ชวนคิดคือความต้องการเพิ่มขึ้นอาจไม่มีวันจบ แต่กำลังรับความเสียหายของเรามีขอบเขต การกำหนดว่าพอแค่นี้จึงเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสิ่งที่สร้างมา

ใน ซุนจื่อ บทว่าด้วยการวางกำลัง มีแนวคิด “先為不可勝，以待敵之可勝” กล่าวอย่างย่อคือทำฐานะตนให้ยากต่อการแพ้ก่อนรอโอกาสชนะ เป็นบริบทการทหาร เมื่อนำมาใช้กับธุรกิจ ผมตีความเป็นการดูแลเงิน คน และระบบให้ทนต่อความผิดพลาดก่อนเร่งขยาย

ส่วน สื่อจี้ เล่ม 129 ว่าด้วยการสร้างทรัพย์ บันทึกคำของจี้หรานในเรื่องฟ่านหลี่ว่า “旱則資舟，水則資車” กล่าวถึงการเตรียมเรือในยามแล้งและรถในยามน้ำ เป็นข้อความในบริบทการค้าและการเปลี่ยนแปลงของสภาวะ ผมอ่านเป็นการเผื่อวันที่ความต้องการกลับข้าง อย่าเตรียมตัวโดยสมมติว่าสภาพที่ดีในวันนี้จะอยู่ตลอดไป ไม่ใช่สูตรซื้อสวนตลาดทุกครั้งหรือหลักฐานว่าเราทำนายวัฏจักรได้

คำเหล่านี้ไม่ได้แทนการอ่านสัญญา ตรวจบัญชี หรือรู้ต้นทุนจริง แต่ช่วยเตือนว่าการสร้างความมั่งคั่งมีเรื่องการรักษาความสามารถที่จะทำงานและตัดสินใจต่ออยู่ด้วย บ่วงอิกสำหรับผมจึงเกี่ยวกับความมั่งคั่งในความหมายที่กว้างกว่าเงินก้อนปลายทาง

บททดสอบไม่จำเป็นต้องตอบด้วยการเสี่ยงให้มากขึ้น

เมื่อมองชีวิตช่วงนี้ ผมอยากทบทวนว่ากำลังใช้ความรู้เพื่อเปิดทางเลือก หรือกำลังใช้ความมั่นใจเพื่ออธิบายภาระที่ตัวเองยังไม่เข้าใจ ความสามารถเฉพาะทางช่วยแก้ปัญหาได้หลายเรื่อง แต่ไม่ได้ทำให้ข้อจำกัดเรื่องเงิน เวลา และกำลังคนหายไป

บางครั้งคำถามที่สำคัญกว่าทำอะไรเพิ่ม คือเราควรหยุดรับอะไรไว้ก่อน การไม่รับโอกาสหนึ่งอาจมีต้นทุนเป็นรายได้ที่ไม่ได้มา แต่การรับทุกอย่างก็มีต้นทุนที่อาจตกกับงานเดิม คนที่ร่วมงาน และชีวิตนอกงาน ผมอยากเห็นต้นทุนทั้งสองด้านก่อนเลือก ไม่ใช้คำว่าอดทนหรือกล้าเป็นเหตุผลข้ามคำถามเหล่านี้

เส้นที่ผมอยากวางคือ รู้ว่าสิ่งใดต้องปกป้อง รู้ว่ารับความเสียหายได้ถึงไหน และรู้ว่าจะหยุดเมื่อใด ถ้าข้อมูลยังไม่พอ ผมอยากขอข้อมูลหรือทดลองให้เล็กลงก่อน การชะลอมีต้นทุนเหมือนกัน จึงควรบอกให้ได้ว่ากำลังรอคำตอบเรื่องอะไร ไม่ใช่เลื่อนเพราะความไม่แน่นอนทุกชนิด

สำหรับโอกาสถัดไป ผมอยากเขียนคำตอบสองอย่างไว้ข้างกัน ถ้าสำเร็จ เราได้อะไร และถ้าผิด เราเสียอะไรที่เอากลับมาไม่ได้ หากคำตอบด้านหลังยังหนักเกินรับ การปฏิเสธก็เป็นการตัดสินใจที่ผมอธิบายได้ ผมอยากรักษาความสามารถที่จะกลับมาเริ่มใหม่ มากกว่าชนะบางครั้งด้วยสิ่งที่ชีวิตจำเป็นต้องมี

ที่มาของแนวคิด

คำจีนอ้างจากข้อความที่ลิงก์ไว้และใช้คำถอดความของผู้เขียน การนำมาเชื่อมกับชีวิตและธุรกิจเป็นการตีความ ส่วนตัวอย่างสัญญาและเหตุขัดข้องเป็นเรื่องสมมติเพื่ออธิบายแนวคิด